Hoppa yfir í efnið

Lýsigögn og faldar upplýsingar

Mynd getur sagt okkur meira en það sem sést í dílunum. Skjal getur munað höfundarnafn, hljóðskrá getur geymt athugasemd og myndavél getur skrifað staðsetningu inn í skrána.

Þessar upplýsingar kallast lýsigögn (e. metadata): gögn sem lýsa öðrum gögnum.

Í Misc-verkefnum geta lýsigögn innihaldið:

  • beina vísbendingu,
  • Base64- eða hex-kóðaðan texta,
  • lykilorð fyrir skráasafn,
  • GPS-hnit,
  • heiti forrits eða notanda,
  • tíma sem þarf að nota í næsta skrefi,
  • jafnvel fánann sjálfan.

Utan gagnaglíma skipta lýsigögn líka máli fyrir persónuvernd. Mynd sem við birtum opinberlega gæti óvart sagt hvar hún var tekin.

Lýsigögn eru vísbending, ekki óskeikul staðreynd

Reitum má breyta og sumir verða til sjálfkrafa. Reiturinn Artist: Anna segir að textinn Anna sé geymdur þar; hann sannar ekki einn og sér að Anna hafi búið skrána til.

Innihald og lýsigögn

Tökum ljósmynd sem dæmi:

mynd.jpg
├── Innihald: dílarnir sem mynda ljósmyndina
└── Lýsigögn:
    ├── gerð tækis
    ├── tími
    ├── GPS-hnit
    ├── hugbúnaður
    └── athugasemd

Skráarheiti og eigandi í Linux eru einnig upplýsingar um skrána, en þær tilheyra skráakerfinu. EXIF-reitir eru hins vegar geymdir inni í myndskránni og geta því fylgt henni á milli tölva.

Æfing: hvað gæti fylgt myndinni?

Æfing 1

Flokkaðu hvert atriði sem myndinnihald, innri lýsigögn eða upplýsingar úr skráakerfi þessarar tölvu:

  1. Rauður bíll sést á myndinni.
  2. Camera Model Name er ExamplePhone 12.
  3. Linux sýnir eigandann nemandi.
  4. GPS Position inniheldur hnit.
  5. Comment inniheldur lykilorð=eldfjall.
Lausn við æfingu 1
  1. Myndinnihald. Bíllinn sést í dílunum.
  2. Innri lýsigögn. Gerð tækis getur verið geymd í EXIF.
  3. Upplýsingar úr skráakerfi. Eigandinn nemandi fylgir ekki endilega skránni þegar hún er send annað.
  4. Innri lýsigögn. GPS-reitur getur fylgt myndinni.
  5. Innri lýsigögn. Athugasemdareiturinn er góður staður fyrir CTF-vísbendingu.

EXIF í myndum

EXIF (e. Exchangeable Image File Format) er algeng lýsigagnaskipan í myndum, einkum JPEG og TIFF.

Við skoðum hana með exiftool:

exiftool mynd.jpg

Stytt úttak gæti verið:

File Type                       : JPEG
Make                            : Example Corp
Camera Model Name               : ExamplePhone 12
Date/Time Original              : 2026:07:10 13:02:11
Software                        : Photo Editor 4.2
GPS Latitude                    : 64 deg 8' 46.80" N
GPS Longitude                   : 21 deg 56' 31.20" W
Comment                         : mundu eftir bláu rásinni

Í CTF-verkefni eru sérstaklega áhugaverðir reitir:

  • Comment, User Comment og Description,
  • Artist, Author og Copyright,
  • Software og Creator Tool,
  • GPS-reitir,
  • dagsetningar,
  • nöfn innfelldra smámynda.

Til að sýna tvítekin heiti og hópa:

exiftool -a -G1 -s mynd.jpg

Til að fá GPS-gildi sem tugabrot:

exiftool -n -GPSPosition mynd.jpg

Vissir þú?

EXIF stendur fyrir Exchangeable Image File Format, en EXIF er ekki sjálft myndsniðið. Það er safn lýsigagnareita sem getur verið inni í myndskrá.

Sýnidæmi: kóðuð athugasemd

exiftool sýnir:

Comment : Z2d7bHlzaWdvZ25fbGV5bmF9

Stafasettið lítur út eins og Base64. Við prófum:

printf '%s' 'Z2d7bHlzaWdvZ25fbGV5bmF9' | base64 -d

Úttak:

gg{lysigogn_leyna}

Við staðfestum lausnina með fánasniðinu. exiftool fann vísbendinguna, en Base64-skrefið þurfti samt skilning á gögnunum.

Æfing: veldu næsta skref

Æfing 2

Úttak inniheldur:

Artist   : 7zip
Comment  : lykillinn er heiti fjallsins á myndinni
Software : Example Editor

Myndin sýnir fjallið Heklu og verkefninu fylgir leyndarmal.7z.

Hvaða tilgáta og próf eru skynsamlegust?

Lausn við æfingu 2

Tilgátan er að Hekla eða hekla sé lykilorð fyrir leyndarmal.7z. Reitirnir Artist: 7zip, athugasemdin og meðfylgjandi safn styðja sömu leið.

Við getum prófað safnið án útdráttar:

7z t -phekla leyndarmal.7z

Ef það mistekst prófum við ekki milljón handahófskennd orð strax. Við athugum stafsetningu, hástafi og hvort annað fjallsheiti sé sýnilegt.

GPS-reitir og staðsetning

Myndavél eða sími getur geymt:

  • breiddargráðu,
  • lengdargráðu,
  • hæð,
  • stefnu,
  • GPS-tíma.

Dæmi:

GPS Latitude  : 64.146333 N
GPS Longitude : 21.942000 W

Við getum sett hnitin í kortaþjónustu í tilbúnu CTF-verkefni. Við þurfum þó að gæta að:

  • N, S, E og W,
  • gráðum/mínútum/sekúndum á móti tugabrotum,
  • röð breiddar- og lengdargráðu,
  • neikvæðum tölum fyrir suður og vestur í sumum sniðum.

Staðsetning er viðkvæm

Skoðaðu GPS-gögn í eigin myndum eða tilbúnum verkefnum. Ekki nota kaflann til að rekja ferðir fólks sem hefur ekki samþykkt það.

Æfing: vestur eða austur?

Æfing 3

EXIF sýnir:

GPS Latitude  : 64.1463 N
GPS Longitude : 21.9420 W

Hvernig væru hnitin oft skrifuð með formerkjum í kortakerfi?

Lausn við æfingu 3

Norður er jákvætt og vestur er neikvætt:

64.1463, -21.9420

Ef við sleppum mínusmerkinu flytjum við staðinn austur fyrir núllbaug og fáum allt aðra niðurstöðu.

Lýsigögn í PDF- og Office-skjölum

PDF

pdfinfo skjal.pdf

Dæmi:

Title:        Áætlun
Author:       anna
Creator:      LibreOffice
CreationDate: Thu Jul 10 12:50:00 2026 UTC
ModDate:      Thu Jul 10 13:05:00 2026 UTC

Við getum líka notað:

exiftool skjal.pdf

Ef tólin sýna ólík gildi skráum við bæði og athugum hvaða PDF-reit eða gagnahluta hvort tól las.

DOCX, XLSX og PPTX

Nútímaleg Office-skjöl eru yfirleitt ZIP-söfn með XML-skrám:

unzip -l skjal.docx

Kjarnalýsigögn eru oft í:

docProps/core.xml

Við lesum þau án þess að afþjappa allt:

unzip -p skjal.docx docProps/core.xml

Mögulegt brot:

<dc:creator>birna</dc:creator>
<cp:lastModifiedBy>ctf-admin</cp:lastModifiedBy>
<dc:description>lykilorð: norðurljós</dc:description>

creator og lastModifiedBy geta verið sjálfvirk notandanöfn úr forriti. description er hins vegar mjög líkleg CTF-vísbending.

Æfing: hvað er sterkasta vísbendingin?

Æfing 4

DOCX-lýsigögn sýna:

creator: student
lastModifiedBy: teacher
description: next-layer-is-audio.wav
modified: 2026-07-10T10:00:00Z

Hvaða næsta skref er skynsamlegast ef audio.wav fylgir verkefninu?

Lausn við æfingu 4

Skoða audio.wav er skynsamlegast. description nefnir nákvæmlega skrána og segir að hún sé næsta lag.

Við byrjum einfalt:

file audio.wav
exiftool audio.wav
ffprobe -hide_banner audio.wav

Höfundaheitin gætu verið áhugaverð síðar, en þau gefa ekki eins beina tæknilega leið.

Lýsigögn í hljóði

Hljóðskrár geta geymt:

  • titil,
  • flytjanda,
  • albúm,
  • athugasemd,
  • kóðara eða hugbúnað,
  • lengd, sýnatíðni og fjölda rása,
  • mynd eða annað viðhengi.

Við getum notað:

exiftool audio.wav
ffprobe -hide_banner audio.wav

Stytt dæmi:

Title       : Símtal
Comment     : skoðaðu litrófið
Sample Rate : 44100
Channels    : 2
Duration    : 12.40 s

Athugasemdin bendir á næsta kafla: skilaboð gætu sést í litrófsmynd þótt þau heyrist ekki greinilega.

Innfelldar smámyndir

Sumar myndir innihalda litla forskoðunarmynd. Hún gæti verið eldri en aðalmyndin eða sýnt útgáfu fyrir klippingu.

exiftool getur sagt hvort smámynd sé til. Í CTF-verkefni má stundum draga hana út:

exiftool -b -ThumbnailImage mynd.jpg > smamynd.jpg

Síðan staðfestum við:

file smamynd.jpg

Vissir þú?

Eldri myndvinnsluforrit hafa stundum skilið eftir smámynd af upprunalegri mynd eftir að aðalmyndin var klippt. Þannig gat lítil forskoðun afhjúpað hluta sem höfundur taldi sig hafa fjarlægt.

Tímastimplar og hugbúnaðarheiti

Tímastimpill (e. timestamp) skráir tíma sem tæki eða forrit tengir við atburð. Tímareitir og Software geta hjálpað okkur að raða CTF-vísbendingum eða velja næsta tól. En við höldum túlkuninni einfaldri:

Date/Time Original : 2026:07:10 10:00:00
Modify Date        : 2026:07:10 10:15:00
Software           : GIMP 3.0

Við getum athugað að reitirnir innihaldi þessa tíma og hugbúnaðarheiti. Ef tímabelti (e. time zone) vantar vitum við ekki sjálfkrafa hvernig staðartíminn tengist UTC. Við getum ekki fullyrt að myndin hafi örugglega verið tekin eða breytt á þeim tímum án frekari gagna.

Í CTF-verkefni gæti munurinn 15 verið lykill eða GIMP bent á myndlög. Slíkar ályktanir þurfa samt stuðning úr lýsingunni eða öðrum vísbendingum.

Fjarlægjum lýsigögn fyrir birtingu

Áður en við birtum okkar eigin mynd getum við búið til afrit og fjarlægt lýsigögn:

cp mynd.jpg mynd-hrein.jpg
exiftool -all= -overwrite_original mynd-hrein.jpg

Staðfestum síðan:

exiftool mynd-hrein.jpg

exiftool mun enn sýna grunnupplýsingar sem hægt er að reikna úr skránni, til dæmis stærð og skráarsnið. Markmiðið er að fjarlægja viðbótarreiti eins og GPS og athugasemdir.

Staðfestu alltaf útkomuna

Engin ein skipun tryggir að allar mögulegar viðkvæmar upplýsingar séu horfnar úr öllum skráarsniðum. Skoðaðu hreina afritið aftur, athugaðu innfelld viðhengi og deildu ekki frumritinu fyrir mistök.

Fyrir skjöl getur öruggara verið að flytja efnið í nýtt, einfaldara snið og skoða það aftur. Verkfærið MAT2 er opinn hugbúnaður sem er hannaður til að fjarlægja lýsigögn úr mörgum skráarsniðum.

Lokaverkefni: þrjár skrár

Æfing 5

Verkefni inniheldur:

mynd.jpg
skjal.pdf
hljod.wav

Úttak:

mynd.jpg:
  GPS Position : 64.1463 N, 21.9420 W
  Comment      : notaðu höfund skýrslunnar sem lykil

skjal.pdf:
  Author       : katla
  Creator      : LibreOffice

hljod.wav:
  Comment      : litróf
  Duration     : 8.0 s
  1. Hvaða líklega skrefaröð gefa lýsigögnin?
  2. Hvað er líklegt lykilorð?
  3. Hvaða tól myndir þú nota næst á hljóðið?
  4. Hvað má ekki fullyrða um Kötlu?
Möguleg lausn við æfingu 5
  1. Myndin segir okkur að nota höfund skýrslunnar. PDF-lýsigögnin gefa Author: katla. Hljóðathugasemdin segir síðan að skoða litróf.
  2. Líklegt lykilorð er katla, hugsanlega með nákvæmlega sömu há-/lágstöfum og í reitnum.
  3. Við myndum opna afrit af hljóðinu í Audacity og velja litrófsmynd, eða nota hljóðtól sem getur búið til litrófsmynd.
  4. Við megum ekki fullyrða að Katla hafi búið skjalið til eða tekið þátt í verkefninu. Reiturinn inniheldur aðeins textann katla.

GPS-gögnin gætu líka verið sjálfstæð vísbending eða hluti af lokasvari. Við geymum þau í lausnadagbókinni þótt þau séu ekki strax notuð.

Samantekt

Í þessum kafla lærðum við að:

  • lýsigögn geta geymt CTF-vísbendingar í myndum, skjölum og hljóði,
  • EXIF getur innihaldið tæki, tíma, hugbúnað, athugasemdir og GPS,
  • exiftool, pdfinfo, unzip og ffprobe skoða ólíkar tegundir upplýsinga,
  • Office-skjöl eru oft ZIP-söfn með XML-lýsigögnum,
  • smámynd getur innihaldið aðra útgáfu en aðalmyndin,
  • höfundar- og tímareitir eru vísbendingar en ekki sönnun um manneskju eða atburð,
  • GPS-lýsigögn geta skapað persónuverndaráhættu,
  • við fjarlægjum lýsigögn úr afriti og staðfestum útkomuna áður en við birtum skrá.

Í næsta kafla skoðum við pökkun, þjöppun og mörg lög: ZIP inni í gzip inni í tar — og hvernig við látum litla skrift sjá um leiðinlega endurtekningu.