Orðasafn

Hér má finna útskýringar á helstu hugtökum í netöryggi og tölvunarfræði sem koma fyrir í bókinni, bæði á íslensku og ensku.

Aðgangsheimildir

(e. Permissions) Reglur sem mæla fyrir um hverjum sé heimilt að lesa, skrifa eða keyra tilteknar skrár og möppur í skráakerfinu.

Aðgangsorð

(e. Password) Leynileg textaruna eða aðrar upplýsingar sem notaðar eru til að auðkenna notanda.

Afmarkari

(e. Delimiter) Tákn eða runa sem skilur reiti eða gagnahluta að, til dæmis komma í einföldum töflugögnum.

Aftilvísun

(e. Dereference) Það að sækja gildið sem bendill vísar á í minni.

Algildistákn

(e. Wildcards) Sérstök tákn (eins og * og ?) sem skelin notar til að velja margar skrár eða möppur í einu sem passa við ákveðið mynstur.

Altækar breytur

(e. Global variables) Breytur sem eru aðgengilegar öllum hlutum forritsins og lifa allan þann tíma sem forritið er í keyrslu.

Bakhönnun

(e. Reverse Engineering) Ferlið við að greina kerfi eða forrit til að skilja hvernig það virkar, oft án þess að hafa aðgang að upprunalegum hönnunargögnum eða frumkóða.

Baksmali

(e. Disassembler) Tól sem breytir vélarkóða aftur í smalamál svo menn geti lesið hann.

Bakþýða

(e. Decompile) Það að þýða vélarkóða eða bætakóða aftur yfir í hærra forritunarmál eins og C.

Bakþýðandi

(e. Decompiler) Tól sem reynir að þýða vélarkóða eða bætakóða aftur yfir í hærra forritunarmál eins og C.

Bash

(e. Bourne Again Shell) Algeng skel í Linux sem túlkar skipanir notanda, keyrir forrit og býður upp á eiginleika eins og skipanasögu, sjálfútfyllingu og skeljaskriftur.

Bendill

(e. Pointer) Breyta sem geymir vistfang annars hlutar í minni í stað þess að geyma gildið sjálft.

Biðminni

(e. Buffer) Afmarkað svæði í minni tölvu sem notað er til að geyma gögn tímabundið á meðan verið er að flytja þau eða vinna með þau.

ASCII

(e. American Standard Code for Information Interchange) Staðall sem skilgreinir hvernig 128 mismunandi tákn (bókstafir, tölustafir og stýritákn) eru geymd sem tölur. ASCII notar 7 bita fyrir hvert tákn en er oftast geymt í einu bæti.

Atbash

(e. Atbash) Klassísk dulritunaraðferð þar sem stafrófinu er speglað, þannig að fyrsti stafurinn kemur í stað þess síðasta, annar í stað næstsíðasta og svo framvegis.

Árekstur

(e. Collision) Þegar tvö ólík inntök í tætifall gefa sama tætigildi.

AES

(e. Advanced Encryption Standard) Staðlað samhverft dulritunaralgrím sem vinnur með 16 bæta bálka og styður 128, 192 og 256 bita lykla.

Alfa-rás

(e. Alpha channel) Viðbótarupplýsingar í litakerfi (eins og RGBA) sem stjórna gegnsæi litarins.

Base32

(e. Base32) Kóðunaraðferð sem notar 32 tákn (venjulega A-Z og 2-7) til að framsetja gögn. Kosturinn við Base32 er að hún er óháð há- og lágstöfum.

Base64

(e. Base64) Kóðunaraðferð sem breytir tvíundagögnum í textastreng með því að nota 64 mismunandi ASCII tákn. Mikið notað til að senda skrár í gegnum kerfi sem styðja aðeins texta, t.d. í tölvupósti.

Base85

(e. Base85 eða Ascii85) Kóðunaraðferð sem notar 85 tákn til að framsetja gögn. Hún er sparneytnari en Base64 en notar fleiri sérstök ASCII tákn sem geta valdið vandræðum í sumum kerfum.

Caesar-dulritun

(e. Caesar cipher) Klassísk dulritunaraðferð þar sem hver stafur er færður sama fjölda sæta í stafrófinu.

CBC

(e. Cipher Block Chaining) Rekstrarhamur fyrir bálkadulritun þar sem hver gagnabálkur er tengdur við fyrri dultextabálk.

CTR

(e. Counter mode) Rekstrarhamur þar sem lykill og teljari eru notuð til að búa til dulritunarstraum sem er sameinaður gögnum.

Biti

(e. Bit) Minnsta eining gagna í tölvu sem getur aðeins tekið gildið 0 eða 1.

Bálkadulritun

(e. Block cipher) Dulritunaralgrím sem vinnur með föstum bálkum gagna í stað þess að vinna með einn bita eða eitt bæti í einu.

Bitaaðgerð

(e. Bitwise operation) Aðgerð sem unnin er beint á einstaka bita í tvíundatölu (t.d. AND, OR, XOR, NOT).

Bylgjuform

(e. Waveform) Myndræn framsetning sem sýnir styrk merkis yfir tíma.

Bitaplan

(e. Bit plane) Svarthvít framsetning á einu tilteknu bitasæti úr öllum gildum í myndrás.

Bitastjak

(e. Bit shift) Aðgerð þar sem bitum í tölu er stjakað (færðir) til vinstri eða hægri, sem jafngildir oft margföldun eða deilingu með 2. Einnig stundum kallað bitaflutningur eða bitahliðrun.

Bitasía

(e. Bitmask) Gildi sem notað er með bitaaðgerðum (sérstaklega AND, OR, XOR) til að einangra, kveikja, slökkva eða breyta tilteknum bitum í tölu.

Bókasafn

(e. Library) Safn af forritseiningum og föllum sem forrit geta notað til að leysa algeng verkefni án þess að þurfa að skrifa kóðann frá grunni.

Bætakóði

(e. Bytecode) Millistigskóði sem forritunarmál eins og Java eða Python nota, hannaður til að keyra í sýndarvél fremur en beint á örgjörva.

Bætaröð

(e. Endianness eða Byte order) Regla sem ákvarðar í hvaða röð tölvur vista gögn sem taka meira pláss en eitt bæti. Í stórum dráttum skiptist það í háenda (big endian) þar sem stærri hlutinn er ritaður fyrst, og lágenda (little endian), þar sem minni hlutinn er ritaður fyrst.

Bætarstaða

(e. Byte offset) Fjöldi bæta frá byrjun gagnarunu eða skrár að tiltekinni staðsetningu.

Bæti

(e. Byte) Eining tölvugagna sem samanstendur venjulega af 8 bitum. Það er ein minnsta eining minnis sem tölvur geta nálgast og unnið með.

Díll

(e. Pixel) Minnsta eining stafrænnar myndar á skjá. Hver díll samanstendur venjulega af þremur grunnlitum: rauðum, grænum og bláum (RGB).

DNS

(e. Domain Name System) Kerfi sem þýðir læsileg lén, eins og example.com, yfir í IP-tölur sem tölvur nota til að finna hver aðra á neti.

Dótturferli

(e. Child process) Ferli sem búið er til af öðru ferli, svokölluðu móðurferli.

Dreifilykill

(e. Public key) Lykill í dulkóðunarkerfi sem er opinber og öllum frjáls að sjá og nota. Hann er notaður til að dulkóða gögn eða staðfesta stafrænar undirskriftir, og virkar ásamt samsvarandi einkalykli.

DTMF

(e. Dual-Tone Multi-Frequency) Tónakerfi þar sem hver takki á símatakkaborði er táknaður með tveimur tíðnum samtímis.

Dulráðning

(e. Decryption) Það að breyta dulrituðum texta aftur í ódulritaðan texta.

Dulritaður texti

(e. Ciphertext) Gögn sem dulritun hefur breytt þannig að merking þeirra er ekki aðgengileg án viðeigandi lykils eða annarra dulmálsupplýsinga.

Dulritun

(e. Cryptography) Sú fræðigrein og tækni að dulkóða upplýsingar svo aðeins þeir sem hafa tilskilin leyfi (eða lykla) geti lesið þær.

Dulritunaralgrím

(e. Encryption algorithm) Reglur eða reikniaðferð sem breytir gögnum við dulritun og dulráðningu.

Dulritunarlykill

(e. Encryption key) Gildi eða leyndarmál sem dulritunaralgrím notar til að dulrita eða dulráða gögn.

Dulmálskerfi

(e. Cryptosystem) Kerfi þar sem dulritunaralgrím, lyklar, gögn og verklag vinna saman til að veita leynd, heilleika eða auðkenningu.

Eftirlíking

(e. Simulation) Aðferð þar sem reglum ferlis eða kerfis er fylgt skref fyrir skref á líkani af ástandi þess.

Eðun

(e. OR operation) Bitaaðgerð (eða rökaðgerð) sem skilar 1 ef að minnsta kosti annað inntakið er 1, annars 0.

Heilleiki gagna

(e. Data integrity) Sá eiginleiki gagna að varðveitast rétt, nákvæm og óbrengluð.

Einkalykill

(e. Private key) Lykill í dulkóðunarkerfi sem á að vera algert leyndarmál og aðeins eigandi hans má hafa aðgang að. Hann er notaður til að afkóða gögn sem voru dulkóðuð með samsvarandi dreifilykli, eða til að búa til stafrænar undirskriftir.

Einnota lykill

(e. One-time pad) Dulritunaraðferð þar sem leyndur, slembinn lykill er jafn langur og gögnin og er notaður nákvæmlega einu sinni.

ELF

(e. Executable and Linkable Format) Staðlað snið fyrir keyranlegar skrár og bókasöfn í stýrikerfinu Linux.

Endurvísun

(e. Redirection) Það að beina úttaki skipunar í skrá í stað þess að sýna það á skjánum (t.d. með >), eða lesa inntak úr skrá í stað lyklaborðs.

Endanleg stöðuvél

(e. Finite-state machine) Líkan með afmarkað mengi stöðva og reglum um hvernig inntak flytur það á milli þeirra.

Endamerki

(e. Trailer eða end marker) Bæti eða gagnaskipan sem gefur til kynna lok skráar eða tiltekins gagnahluta.

EXIF

(e. Exchangeable Image File Format) Lýsigagnaskipan sem er meðal annars notuð til að geyma upplýsingar um tæki, tíma og staðsetningu í myndskrám.

Fáni

(e. Flag) Falin textaruna á ákveðnu sniði (t.d. gg{...}) sem þátttakendur í gagnaglímu reyna að finna og skila inn til að sanna að þeir hafi leyst tiltekna þraut.

Ferli

(e. Process) Forrit í keyrslu sem hefur sitt eigið einangraða minnissvæði.

Frumbreyta

(e. Argument eða Parameter) Gildi sem er sent inn í fall þegar kallað er í það. Einnig kallað viðfang.

Frumkóði

(e. Source code) Forritstexti skrifaður í forritunarmáli sem menn geta lesið (t.d. C eða Python) áður en honum er breytt í vélarkóða.

Frumtala

(e. Prime number) Heiltala stærri en 1 sem hefur aðeins tvo jákvæða deila: 1 og töluna sjálfa.

Framvirkt leyndarstig

(e. Forward secrecy) Eiginleiki þar sem leki á langtímalykli á ekki sjálfkrafa að gera eldri, rétt varin samskipti læsileg.

Frumþáttun

(e. Prime factorization) Það að skrifa heiltölu sem margfeldi frumtalna.

Frumstillivigur

(e. Initialization vector, IV) Viðbótargildi sem er notað með lykli til að tryggja að sama frumtextaútgáfa gefi ekki endilega sömu dultextaútkomu í hvert skipti.

Fylki

(e. Array) Gagnaskipan sem geymir mörg gildi af sömu gerð í samfelldri röð í minni.

Gagnahreinsun

(e. Data cleaning) Það að finna og meðhöndla ófullkomin, ósamræmd eða óæskileg gögn samkvæmt skýrum reglum.

Gagnaglíma

(e. Capture the Flag, skammstafað CTF) Keppnis- eða námsform í netöryggi þar sem þátttakendur leysa tæknilegar þrautir til þess að finna faldar textarunur, svokallaða fána.

Tengi

(e. Port) Númer frá 0 til 65535 sem auðkennir tiltekna þjónustu eða samskiptaleið á tölvu á neti, t.d. vefþjón á tengi 80 eða 443.

Gildislægstur biti

(e. Least significant bit, LSB) Bitinn sem hefur minnst vægi í tvíundatölu og breytir gildi hennar minnst þegar honum er snúið við.

Gisti

(e. Register) Mjög hratt og lítið minnissvæði beint í örgjörvanum sem notað er við útreikninga og gagnageymslu í skamman tíma.

Harður diskur

(e. Hard drive eða HDD) Gagnageymsla sem notuð er til að vista skrár og gögn til langs tíma. Í Linux er litið á harða diska sem hluta af hinu eina skráakerfi.

Haus

(e. Header) Fyrsti hluti gagna (t.d. í skrá eða netpakka) sem inniheldur lýsigögn og upplýsingar um hvernig eigi að túlka afganginn af gögnunum.

Hljóðtökutíðni

(e. Sample rate) Fjöldi stafrænna hljóðsýna sem eru tekin eða spiluð á hverri sekúndu, mældur í hertzum.

HMAC

(e. Hash-based Message Authentication Code) Auðkenningarkóði sem sameinar leyndan lykil og tætifall til að sannreyna heilleika skeytis.

HTTP

(e. Hypertext Transfer Protocol) Samskiptastaðall sem vefurinn notar til að senda beiðnir og svör milli vafra eða forrita og vefþjóna.

Háendaframsetning

Sjá Bætaröð.

Hjúpun

(e. Abstraction) Það að fela flókna undirliggjandi tæknilega útfærslu á bak við einfalt og samræmt viðmót, svo notandi eða forritari þurfi ekki að hafa áhyggjur af smáatriðunum.

Hlutaskrá

(e. Object file) Skrá sem inniheldur vélarkóða en er ekki enn orðin að fullbúnu keyranlegu forriti (þarf að tengja við önnur söfn).

Hrúga

(e. Heap) Minnissvæði sem notað er fyrir kvikt minni þar sem forritari getur tekið frá pláss á keyrslutíma.

Högun

(e. Architecture) Skipulag og hönnun örgjörva sem skilgreinir skipanasett hans og hvernig hann meðhöndlar gögn. Dæmi um ólíka högun eru x86/x64 og ARM, sem skilja ólíka vélarkóða og vinna með minni á mismunandi hátt.

Inngangspunktur

(e. Entry point) Staðurinn í vélarkóða forrits þar sem keyrslan byrjar (oft kallað _start).

Internetið

(e. Internet) Alþjóðlegt net netkerfa sem notar sameiginlega staðla til að senda gögn milli tækja um allan heim.

IP-tala

(e. IP address) Tölulegt vistfang tækis á neti. IP-tölur eru notaðar til að beina gögnum á réttan stað.

Kembiforrit

(e. Debugger) Tól sem notað er til að fylgjast með keyrslu forrits, stöðva hana og skoða gildi í minni til að finna villur.

Kerfisferli

(e. Process) Forrit í keyrslu á tölvunni. Hvert ferli hefur sitt eigið auðkennisnúmer (PID) og einangrað vinnsluminni. Einnig kallað einfaldlega ferli.

Kerfisbókasafn

(e. Shared library) Bókasafn sem mörg forrit geta notað samtímis (t.d. libc).

Kerfiskall

(e. System Call) Skipun sem forrit notar til að biðja stýrikerfið um aðgang að auðlindum eða vélbúnaði (t.d. lesa skrá eða skrifa á skjá). Það brúar bilið á milli notandaforrits og kjarna stýrikerfisins.

Diffie–Hellman

(e. Diffie–Hellman key exchange) Lykildreifingaraðferð þar sem tveir aðilar reikna sameiginlegt leyndarmál án þess að senda það beint yfir net.

Núllbreiddarstafur

(e. Zero-width character) Unicode-tákn sem tekur venjulega ekkert sýnilegt pláss en getur haft áhrif á orðskiptingu, samsetningu tákna eða snið texta.

Nonce

(e. Nonce, „number used once“) Gildi sem á að nota einu sinni með tilteknum lykli, oft til að búa til nýjan dulritunarstraum.

Kerckhoffs-reglan

(e. Kerckhoffs's principle) Dulmálskerfi á að vera öruggt þótt aðferðin sé opinber; leyndin á fyrst og fremst að felast í lyklinum.

Keyranleg skrá

(e. Executable) Skrá sem inniheldur vélarkóða sem stýrikerfið getur keyrt beint sem sjálfstætt forrit.

Keyrslutími

(e. Runtime) Sá tími sem forritið er í raun og veru að keyra í tölvunni.

Fylling

(e. Padding) Viðbótargögn (oftast núll eða önnur ákveðin tákn) sem bætt er við gögn til að þau nái ákveðinni lengd eða uppfylli kröfur um deilanleika, t.d. í Base64 kóðun.

Fjölsniðsskrá

(e. Polyglot file) Skrá sem tveimur eða fleiri forritum eða skráarsnið er fært að túlka á gildan, en ólíkan hátt.

Gegnsæi

(e. Transparency) Eiginleiki litar eða myndar sem ákvarðar hversu mikið sést í gegnum hann. Í tölvugögnum er þessu oft stjórnað með alfa-rás.

Kóðapunktur

(e. Code point) Tölulegt auðkenni tákns í Unicode, venjulega skrifað sem U+ og sextándatala.

Kóðun

(e. Encoding) Sú aðferð sem beitt er við framsetningu gagna þannig að tölvur (og menn) geti lesið og skilið þau út frá fyrirfram ákveðnum reglum eða staðli.

Leyndarmál

(e. Secret) Upplýsingar sem eiga aðeins að vera aðgengilegar ákveðnum aðilum. Í dulritun er dulritunarlykill oft leyndarmál.

Lykilpar

(e. Key pair) Tvennd lykla sem tengjast stærðfræðilega, yfirleitt dreifilykill og einkalykill í ósamhverfri dulritun.

Lykildreifing

(e. Key exchange) Aðferð þar sem tveir aðilar koma sér saman um sameiginlegan leynilykil eða leyndarmál yfir net.

Leifareikningur

(e. Modular arithmetic) Reikningur þar sem aðeins afgangurinn eftir deilingu með tiltekinni tölu skiptir máli.

Kvikt minni

(e. Dynamic memory) Minni sem forrit biður um á meðan það er að keyra, ólíkt föstu minni sem er tekið frá strax í byrjun.

Lausnarruna

(e. Escape sequence) Runu af táknum í texta sem er túlkuð á sérstakan hátt, frekar en sem bókstaflegur texti. Dæmi er \n fyrir nýja línu eða \xYY fyrir ákveðið gildi bætis.

Launritun

(e. Steganography) Aðferð við að fela tilvist upplýsinga inni í öðrum gögnum, til dæmis mynd, hljóði eða texta.

Leki

(e. Leak) Þegar upplýsingar sem ættu að vera lokaðar verða sýnilegar (upplýsingaleki) eða þegar forrit týnir tilvísun í minni sem það hefur tekið frá (minnisleki).

Lén

(e. Domain name) Læsilegt nafn á netinu, t.d. example.com, sem DNS getur þýtt yfir í IP-tölu.

Litrás

(e. Colour channel) Safn gilda fyrir einn lit eða eiginleika allra díla í mynd, til dæmis rauða, græna, bláa eða alfa-rás.

Ljóskennsl stafa

(e. Optical character recognition, OCR) Sjálfvirk greining sem breytir mynd af prentuðum eða skrifuðum texta í stafi sem tölva getur unnið með.

Lýsigögn

(e. Metadata) Gögn sem lýsa öðrum gögnum. Í myndskrám geta lýsigögn t.d. innihaldið upplýsingar um stærð myndarinnar, hvenær hún var tekin eða hvers konar myndavél var notuð.

Loggskrá

(e. Log file) Skrá sem geymir tímasettar færslur um atburði, beiðnir, villur eða aðgerðir í kerfi.

Mappa

(e. Directory) Eining í skráakerfi sem notuð er til að hópa saman skrár og aðrar möppur í stigveldi. Einnig kallað skráasafn.

Margföldunarandhverfa

(e. Multiplicative inverse) Talan x sem uppfyllir jöfnuna a · x ≡ 1 (mod n) fyrir tilteknar tölur a og n.

Minnislíkan

(e. Memory layout) Skipulag þess hvernig mismunandi hlutar forrits (stafli, hrúga, kóði o.fl.) raðast í minni tölvunnar.

Módúlus

(e. Modulus) Tala sem segir til um stærð þess leifakerfis sem notað er í modulo-reikningi.

Misgildisaðgerð

(e. XOR operation eða exclusive OR) Bitaaðgerð sem skilar 1 ef inntökin eru mismunandi (annað er 1 og hitt 0), en 0 ef þau eru eins.

Móðurferli

(e. Parent process) Ferli sem býr til eitt eða fleiri viðbótarferli.

Neitun

(e. NOT operation eða negation) Einstæð bitaaðgerð (eða rökaðgerð) sem snýr gildum bita við; 1 verður 0 og 0 verður 1.

Netkerfi

(e. Network) Hópur tækja sem geta sent gögn sín á milli, annaðhvort á litlu staðarneti eða yfir stærri net eins og internetið.

Netnúmerstúlkun

(e. Network Address Translation, NAT) Aðferð sem gerir mörgum tækjum á staðarneti kleift að deila einni opinberri IP-tölu.

Ofurpaur

(e. Superuser eða Root) Notandi í Linux og öðrum Unix-legum kerfum sem hefur full og ótakmörkuð réttindi yfir kerfinu. Einnig stundum kallaður ofurnotandi.

Ogun

(e. AND operation) Bitaaðgerð (eða rökaðgerð) sem skilar 1 því aðeins að bæði inntökin séu 1, annars 0.

Opin heimildaleit

(e. Open-source intelligence, OSINT) Skipuleg leit að og greining á upplýsingum úr löglegum, opinberum heimildum.

Ósamhverf dulritun

(e. Asymmetric cryptography) Dulritunaraðferð sem notar lykilpar, yfirleitt dreifilykil og einkalykil, í stað eins sameiginlegs leynilykils.

Pakki

(e. Packet) Lítil eining gagna sem er send yfir net. Pakki inniheldur bæði hluta af gögnunum sjálfum og upplýsingar (í skeytahausnum) sem hjálpa kerfinu að koma honum á réttan stað.

Pökkun

(e. Archiving) Það að safna mörgum skrám, möppum og upplýsingum um þær í eina safnskrá.

Pakkamiðlun

(e. Packet switching) Aðferð við gagnaflutning þar sem gögnum er skipt niður í pakka sem geta ferðast óháð hver öðrum um netkerfið.

Pípa

(e. Pipe) Aðgerð (táknuð með |) sem tengir staðalúttak einnar skipunar beint við staðalinntak annarrar skipunar.

PID

(e. Process ID) Einkvæmt auðkennisnúmer sem stýrikerfið úthlutar hverju ferli til að hægt sé að fylgjast með því og stjórna.

QR-kóði

(e. Quick Response code) Tvívítt strikamerki sem geymir gögn í mynstri lítilla eininga og inniheldur upplýsingar til stefnugreiningar og villuleiðréttingar.

Rammi

(e. Frame) Hluti af staflanum sem tilheyrir einu tilteknu falli og geymir staðværar breytur þess.

Regluleg segð

(e. Regular expression) Mynstur sem lýsir texta sem á að passa við, t.d. „lína sem byrjar á ákveðnu orði“ eða „þrír tölustafir í röð“.

Reiknirit Evklíðs

(e. Euclidean algorithm) Reiknirit sem notar deilingu og leifar til að finna stærsta sameiginlega deili tveggja talna.

REPL

(e. Read-Eval-Print Loop) Gagnvirkt forritunarumhverfi (eins og gagnvirk skel Python) sem les skipun frá notanda, keyrir hana og prentar útkomuna jafnharðan.

RSA

(e. Rivest–Shamir–Adleman) Ósamhverft dulritunarkerfi sem byggir á frumtölum, veldisvísum og leifareikningi.

ROT13

(e. ROT13) Sérstakt tilvik af Caesar-dulritun þar sem hver stafur er færður 13 sæti í stafrófinu.

Ritill

(e. Editor) Forrit sem er notað til að búa til og breyta textaskrám. Dæmi um ritla í Linux eru nano og Vim.

Rofstaður

(e. Breakpoint) Staður þar sem keyrsla stöðvast og hægt er að skoða stöðu forritsins. Einnig er talað um rof (e. interrupt) þegar forrit er stöðvað utanaðkomandi (t.d. með Ctrl+C).

Rófsrit

(e. Spectrogram) Myndræn framsetning sem sýnir styrk ólíkra tíðna í merki yfir tíma; oft kölluð litrófsmynd.

Rökhlið

(e. Logic gate) Rafeindarás sem framkvæmir rökfræðilega aðgerð (eins og AND, OR, XOR, NOT) á einu eða fleiri inntökum og skilar einu úttaki.

Samanburður

(e. Comparison) Aðgerð þar sem tvö gildi eru borin saman til að athuga hvort þau séu jöfn eða hvort annað sé stærra.

Safnskrá

(e. Archive file) Skrá sem geymir eina eða fleiri skrár og möppur ásamt upplýsingum um uppbyggingu þeirra.

Samtextaárás

(e. Known-plaintext attack) Árás þar sem árásarmaður hefur bæði ódulritaðan texta og samsvarandi dulritaðan texta undir höndum og notar þá til að finna upplýsingar um lykilinn.

Auðkenning

(e. Authentication) Sú aðgerð að staðfesta með óyggjandi hætti hver eða hvað (t.d. notandi eða tæki) stendur að baki gögnum, beiðni eða skilaboðum. Sú aðgerð að staðfesta með óyggjandi hætti hver eða hvað (t.d. notandi eða tæki) stendur að baki gögnum, beiðni eða skilaboðum.

Samhverf dulritun

(e. Symmetric encryption) Dulritunaraðferð þar sem sami leynilykill er notaður til að dulrita og dulráða gögn.

Auðkennd dulritun

(e. Authenticated encryption) Dulritunaraðferð sem veitir bæði leynd og leið til að uppgötva breytingar á dultexta.

Auðkenningarmerki

(e. Authentication tag) Gildi sem fylgir dultexta og er notað til að sannreyna að gögnin hafi ekki verið breytt.

Auðkenningarkóði

(e. Message authentication code, MAC) Kóði sem er reiknaður út frá skeyti og leyndum lykli til að sannreyna heilleika skeytis og þekkingu á lyklinum.

Salt

(e. Salt) Slembin viðbótargögn sem eru notuð með aðgangsorði áður en tætigildi þess er reiknað.

Samskiptareglur

(e. Protocol) Samkomulag um hvernig tvö eða fleiri kerfi skiptast á gögnum, t.d. hvernig beiðni lítur út, hvenær á að svara og hvernig túlka beri svarið. Oft kallað samskiptastaðall.

Sanntafla

(e. Truth table) Tafla sem sýnir öll möguleg inntök og samsvarandi úttak fyrir tiltekna rökaðgerð eða rás.

Stafaskipti

(e. Substitution) Dulritunaraðferð þar sem hver stafur eða bitastrengur er skipt út fyrir annan staf eða bitastreng.

Stafræn undirskrift

(e. Digital signature) Stærðfræðileg undirskrift sem er notuð til að sannreyna uppruna og heilleika gagna.

Strikamerki

(e. Barcode) Véllesanlegt mynstur strika, bila eða tvívíðra eininga sem táknar gögn.

Straumdulritun

(e. Stream cipher) Dulritunaralgrím sem vinnur með samfelldum bita- eða bætaruna í stað fastra bálka.

Stærsti sameiginlegi deilirinn

(e. Greatest common divisor, gcd) Stærsta heiltala sem deilir tveimur eða fleiri tölum án afgangs.

Segfault

(e. Segmentation fault) Villa sem kemur upp þegar forrit reynir að fá aðgang að minni sem það hefur ekki leyfi til að nota.

RGBA

(e. RGBA) Viðbót við RGB litakerfið þar sem fjórða gildið, alfa-rásin, stjórnar gegnsæi.

RGB

(e. RGB) Litakerfi sem byggir á því að blanda saman rauðum (Red), grænum (Green) og bláum (Blue) lit til að búa til aðra liti.

Sextándakerfið

(e. Hexadecimal eða Hex) Talnakerfi sem notast við grunntöluna 16. Það notar tölustafina 0-9 og bókstafina A-F. Mikið notað í tölvunarfræði til að framsetja tvíundagögn á læsilegri hátt.

SHA-256

(e. Secure Hash Algorithm 256) Dulritunar-tætifall sem skilar 256 bita tætigildi.

Sjálfútfylling

(e. Autocomplete) Eiginleiki í flestum skeljum sem gerir notanda kleift að ýta á Tab lykilinn til að láta skelina klára að skrifa nöfn á skipunum, skrám eða möppum.

Sjálfvirkni

(e. Automation) Það að láta tölvu eða forrit leysa verkefni sjálfvirkt án inngripa notanda.

SGID

(e. Set Group ID) Sérstök aðgangsheimild sem lætur keyranlega skrá keyra með réttindum hóps skrárinnar, eða lætur nýjar skrár í möppu erfa hóp hennar.

Skel

(e. Shell) Forrit sem tekur við skipunum frá notanda (oftast í gegnum skeljaglugga), túlkar þær og lætur stýrikerfið framkvæma þær. Algengasta skelin á Linux er Bash.

Skeljagluggi

(e. Terminal) Forrit sem birtir textaviðmót þar sem notandi getur slegið inn skipanir til að eiga samskipti við stýrikerfið.

Slembitalnagjafi

(e. Random number generator) Forrit eða aðferð sem býr til talnarunu sem á að líta út fyrir að vera handahófskennd; í dulritun þarf hún að hafa eiginleika sem gera hana ófyrirsjáanlega.

Skilagildi

(e. Exit status eða exit code) Tala sem skipun skilar þegar hún lýkur. Gildið 0 merkir yfirleitt að skipunin heppnaðist, en önnur gildi merkja oft villu eða sérstaka niðurstöðu.

Skipun

(e. Command eða Instruction) Fyrirmæli til tölvu. Í skel er skipun texti sem notandi slær inn til að keyra forrit eða framkvæma verk; í smalamáli er skipun ein aðgerð sem örgjörvinn getur framkvæmt.

Skráakerfi

(e. File system) Aðferð og gagnaskipan sem stýrikerfi notar til að halda utan um hvernig gögn eru geymd og sótt á harða diska og aðrar gagnageymslur.

Skráarending

(e. File extension) Síðasti hluti skráarheitis, oft á eftir punkti, sem er notaður sem vísbending um skráarsnið en breytir ekki innihaldi skrárinnar.

Skráarendurheimt eftir auðkennum

(e. File carving) Aðferð við að finna og draga skrár út úr hráum gögnum með því að leita að skráarauðkennum, endamerkjum og öðrum sniðseiginleikum.

Skráarauðkenni

(e. File signature eða Magic number) Ákveðin bæti í byrjun skráar sem gefa til kynna hvers konar skrá um er að ræða (t.d. P6 fyrir PPM myndir).

Slóð

(e. Path) Textastrengur sem segir til um staðsetningu skrár eða möppu í skráakerfinu (t.d. /home/notandi/skjal.txt).

Slóðaflakk við útdrátt

(e. Path traversal eða Zip Slip) Hætta þar sem skráarheiti í safnskrá reynir að skrifa út fyrir valda útdráttarmöppu, til dæmis með .. eða algildri slóð.

SSH

(e. Secure Shell) Samskiptastaðall sem gerir notendum kleift að tengjast öðrum tölvum (þjónum) yfir net á öruggan hátt og keyra þar skipanir í gegnum skeljaglugga. Einnig kallað SSH-öryggisskel.

Staðgreining

(e. Geolocation) Greining opinberra vísbendinga í myndum eða öðrum gögnum til að áætla eða staðfesta staðsetningu.

Staðarnet

(e. Local Area Network, LAN) Netkerfi sem nær yfir lítið svæði, t.d. heimili, skólastofu eða skrifstofu.

Staðalstraumar

(e. Standard streams) Þrjár leiðir sem forrit nota til að eiga samskipti: staðalinntak (stdin, stundum kallað staðalílag), staðalúttak (stdout, stundum kallað staðalfrálag) og staðalvilla (stderr, stundum kallað villufrálag).

Stafla

(e. Stack) Minnissvæði sem forrit nota til að geyma upplýsingar um fallaköll og staðværar breytur. Gögnin raðast þar upp eins og í diskastafla (síðast inn, fyrst út).

Staðvær breyta

(e. Local variable) Breytur sem eru aðgengilegar í núverandi falli og lifa þann tíma sem fallið er í keyrslu.

Sticky bit

(e. Sticky bit) Sérstök aðgangshemildastilling (stundum bráðabirgðaþýtt sem límbiti) sem er yfirleitt notuð á sameiginlegar möppur. Hún tryggir að aðeins eigandi skrár (eða root) geti eytt henni úr möppunni.

Stýrikerfi

(e. Operating System) Hugbúnaður sem stýrir vélbúnaði tölvunnar og veitir grunnþjónustu fyrir önnur forrit. Dæmi um stýrikerfi eru Linux, Windows og macOS.

SUID

(e. Set User ID) Sérstök stilling aðgangsheimilda í Linux sem gerir forriti kleift að keyra með réttindum eigandans (oftast root) í stað þess notanda sem ræsir það.

Stöðvunarmark

(e. Breakpoint) Staður í forriti þar sem kembiforrit er látið stöðva keyrsluna svo hægt sé að rannsaka stöðu þess.

Svæðisteymi

(e. Regional team) (Vísar í samhengi vinnsluhópa eða skipulagseininga).

Sýndarvél

(e. Virtual machine) Hugbúnaður sem hermir eftir tölvu og keyrir forrit (eða heil stýrikerfi) í einangruðu umhverfi.

Sökkull

(e. Socket) Tengi eða samskiptaleið sem forrit nota til að senda og taka á móti gögnum yfir netkerfi.

TCP

(e. Transmission Control Protocol) Flutningsstaðall sem býr til tengingu milli forrita og reynir að tryggja að gögn berist í réttri röð og án þess að glatast.

TLS

(e. Transport Layer Security) Samskiptareglur sem veita leynd, heilleika og oft auðkenningu fyrir samskipti yfir net, meðal annars í HTTPS.

Tætifall

(e. Hash function) Fall sem breytir gögnum af hvaða stærð sem er í fastmótað tætigildi.

Tætigildi

(e. Hash value) Úttak tætifalls, oft notað sem eins konar fingrafar gagna.

Tíðnigreining

(e. Frequency analysis) Greining á því hversu oft stafir, tákn eða mynstur koma fyrir, meðal annars notuð til að rannsaka veik klassísk dulmál.

Tímaflækjustig

(e. Time complexity) Gróf lýsing á því hvernig keyrsluvinna reiknirits vex þegar stærð inntaks eykst.

Tímastimpill

(e. Timestamp) Skráð tímasetning atburðar eða stöðu í tölvukerfi eða gagnasniði.

Tímabelti

(e. Time zone) Regla eða svæði sem segir hvernig staðartími tengist sameiginlegum tímaviðmiðum eins og UTC.

Trúnaðarstig

(e. Confidentiality) Eiginleiki gagna sem sýnir að óviðkomandi aðilar hafi ekki aðgang að þeim.

Tákntengill

(e. Symbolic link eða symlink) Sérstök skrá sem vísar á aðra skrá eða möppu, svipað og flýtileið.

Tvíundakerfið

(e. Binary) Talnakerfi sem notast við grunntöluna 2 og styðst því einungis við tölustafina 0 og 1. Þetta er það talnakerfi sem allar tölvur nota í grunninn.

Tvíundagögn

(e. Binary data) Gögn sem eru geymd á hráu formi eins og tölvan vinnur með þau, fremur en sem læsilegur texti.

AEAD

(e. Authenticated Encryption with Associated Data) Aðferð sem dulritar og auðkennir leynd gögn og getur jafnframt auðkennt sýnileg tengd gögn án þess að dulrita þau.

Ódulritaður texti

(e. Plaintext eða cleartext) Gögn áður en þeim hefur verið breytt með dulritun, eða gögn sem eru aðgengileg án dulmálsaðferða.

Tvíundaskrá

(e. Binary file) Skrá sem inniheldur gögn á formi sem tölvur skilja en eru ekki beinlínis læsileg mönnum (t.d. myndir, keyranleg forrit).

Unicode-samræming

(e. Unicode normalization) Umbreyting Unicode-texta í skilgreint samræmt form, til dæmis NFC eða NFD, svo jafngildar táknasamsetningar fái sambærilega framsetningu.

UDP

(e. User Datagram Protocol) Einfaldur flutningsstaðall sem sendir stök skeyti án þess að tryggja sjálfur að þau berist, berist í röð eða séu endursend.

Umhverfisbreytur

(e. Environment Variables) Breytur, geymdar af skelinni, sem geyma í sér upplýsingar um vinnsluumhverfið, eins og slóðir að forritum (PATH) eða heimamöppu notanda (HOME).

Umröðunardulritun

(e. Transposition cipher) Klassísk dulritunaraðferð þar sem röð stafa er breytt án þess að sjálfum stöfunum sé skipt út.

Uppflettingartafla

(e. Lookup table) Tafla (oft fylki) í minni sem notuð er til að fletta upp gildum á fljótlegan hátt í stað þess að reikna þau.

Vartala

(e. Check digit) Aukastafur sem reiknaður er út frá öðrum stöfum runu í því skyni að koma auga á algengar les- og innsláttarvillur.

Vefsafn

(e. Web archive) Þjónusta eða gagnasafn sem varðveitir afrit af eldri útgáfum opinberra vefsíðna.

Vefslóð

(e. URL, Uniform Resource Locator) Slóð að tilteknu efni á netinu, t.d. https://example.com/index.html.

Vottorð

(e. Certificate) Stafræn yfirlýsing sem tengir auðkenni, eins og lén, við dreifilykil og er oft undirrituð af vottunarstöð.

Vottunarstöð

(e. Certificate Authority, CA) Aðili sem gefur út eða staðfestir vottorð samkvæmt ákveðnum reglum.

Sameiginlegt leyndarmál

(e. Shared secret) Leynt gildi sem tveir eða fleiri aðilar reikna út eða deila og nota gjarnan til þess að kalla fram samhverfa lykla.

Veldareikningur með modulo

(e. Modular exponentiation) Aðferð til að reikna stór veldi modulo tiltekna tölu án þess að þurfa að búa fyrst til alla stóru veldistölu.

Vigenère-dulritun

(e. Vigenère cipher) Klassísk dulritunaraðferð sem notar endurtekið lykilorð til að velja mismunandi Caesar-tilfærslu fyrir stafina.

Vélarkóði

(e. Machine code) Lægsta stig forritsins, samsett úr tölum (tvíundakóða) sem örgjörvinn keyrir beint.

Vistfang

(e. Address) Tala sem gefur til kynna nákvæma staðsetningu í minni tölvunnar.

Yfirflæði

(e. Overflow) Þegar gögn fara út fyrir ætluð mörk í minni, t.d. þegar of löngum streng er skrifað í biðminni.

Útlitslíkur stafur

(e. Confusable eða homoglyph) Stafur sem líkist öðrum staf sjónrænt þótt þeir hafi ólíka kóðapunkta, til dæmis latneskt a og kyrillískt а.

Öfug myndaleit

(e. Reverse image search) Leit sem notar mynd eða myndbrot sem fyrirspurn til að finna sjónrænt líkar eða tengdar myndir.

Þverleit

(e. Breadth-first search, BFS) Leitarreiknirit sem skoðar fyrst alla hnúta í einnar brúnar fjarlægð, síðan tveggja og áfram; það finnur stystu leið í óvigtuðu neti.

Þrautleit

(e. Brute force) Aðferð þar sem allir eða margir möguleikar eru prófaðir kerfisbundið þar til rétt lausn finnst.

Yfirskrifa

(e. Overwrite) Það að skrifa ný gögn ofan í minni þar sem önnur gögn voru fyrir.

Þjöppun

(e. Compression) Aðferð til að minnka umfang gagna þannig að þau taki minna pláss í geymslu eða séu fljótari í flutningi. Skiptist í taplausa þjöppun (þar sem öll gögn varðveitast) og tapsþjöppun (þar sem sumum upplýsingum er fórnað fyrir meiri sparnað).

Þjöppunarsprengja

(e. Decompression bomb eða zip bomb) Lítil þjöppuð skrá sem er hönnuð til að þenjast út í óeðlilega mikið gagnamagn eða fjölda skráa.

Veföryggi

(e. Web security) Öryggi vefkerfa, samskipta þeirra og gagna yfir mörk vafra, vefþjóns, gagnagrunns og tengdra þjónusta.

Viðskiptarök

(e. Business logic) Reglur forrits um leyfilega röð, skilyrði og áhrif aðgerða í tilteknu ferli.

HTTP-beiðni

(e. HTTP request) Skilaboð frá biðlara til vefþjóns sem innihalda aðferð, slóð, hausa og stundum líkama.

HTTP-svar

(e. HTTP response) Skilaboð frá vefþjóni til biðlara með stöðukóða, hausum og oft svarlíkama.

Vefkaka

(e. Cookie) Lítið gildi sem vefþjónn biður vafra að geyma og senda með síðari beiðnum samkvæmt reglum kökunnar.

Veflota

(e. Web session) Röð beiðna sem þjónn tengir við sama notanda eða biðlara, oft með lotuauðkenni í köku.

Aðgangsstýring

(e. Authorization eða access control) Reglur sem ákveða hvaða gögn og aðgerðir auðkenndur eða óauðkenndur notandi má nálgast.

JWT

(e. JSON Web Token) Þjappað textasnið fyrir kröfur sem skiptist í haus, nytjahlass og undirskrift eða annan auðkenningarhluta.

IDOR

(e. Insecure direct object reference) Aðgangsstýringarveikleiki þar sem notandi getur breytt beinu auðkenni hlutar og nálgast hlut sem hann á ekki að fá.

SQL-innspýting

(e. SQL injection) Veikleiki þar sem notandastýrð gögn verða hluti af SQL-fyrirspurn í stað þess að vera meðhöndluð sem stika.

Skipanainnskot

(e. Command injection) Veikleiki þar sem notandastýrður texti verður túlkaður sem hluti af kerfis- eða skeljarskipun.

Sniðmátsinnskot

(e. Server-side template injection, SSTI) Veikleiki þar sem notandainntak er túlkað sem sniðmátskóði á vefþjóni.

Slóðaflakk

(e. Path traversal) Veikleiki þar sem slóðarhlutar eins og .. gera notanda kleift að fara út fyrir ætlaða skráarmöppu.

Skráarupphleðsla

(e. File upload) Aðgerð þar sem biðlari sendir skrá til þjóns; hún verður öryggisviðfang þegar heiti, gerð, innihald eða birting er ekki meðhöndluð örugglega.

SSRF

(e. Server-side request forgery) Veikleiki þar sem árásaraðili stjórnar því hvert vefþjónn sendir beiðni og getur þannig náð til óvæntra innri eða ytri áfangastaða.

XXE

(e. XML external entity) Veikleiki þar sem XML-þáttari vinnur úr ótraustri ytri einind og getur lesið skrár eða sent beiðnir.

Afraðgreining

(e. Deserialization) Sú aðgerð að breyta raðgreindum gögnum aftur yfir í gildi eða forritshluti.

Vefkóðainnskot

(e. Cross-site scripting, XSS) Veikleiki þar sem ótraust gögn verða að virkum vefkóða í uppruna annars vefs.

Fölsun beiðna milli vefja

(e. Cross-site request forgery, CSRF) Veikleiki þar sem vafri innskráðs notanda er látinn senda óumbeðna ástandsbreytandi beiðni.

Sama-upprunaregla

(e. Same-origin policy) Vafraregla sem takmarkar hvernig skjöl og forrit frá einum uppruna lesa gögn frá öðrum uppruna.

CORS

(e. Cross-Origin Resource Sharing) HTTP-hausakerfi sem leyfir þjóni að veita vafrakóða frá tilteknum öðrum uppruna lesaðgang að svörum.

Öryggisstefna efnis

(e. Content Security Policy, CSP) Vafrastefna sem takmarkar hvaðan síða má hlaða og keyra efni og getur dregið úr áhrifum sumra innskotsveikleika.

Vafri

(e. Web browser eða browser) Forrit sem sækir vefefni, vinnur úr HTML, CSS og JavaScript og birtir notandanum vefsíður. Firefox, Chrome og Safari eru dæmi um vafra.

Biðlari

(e. Client) Forrit eða tæki sem hefur samband við þjón og biður um gögn eða aðgerð. Vafri gegnir hlutverki biðlara þegar hann sendir HTTP-beiðni.

Vefþjónn

(e. Web server) Forrit sem tekur við HTTP-beiðnum, vinnur úr þeim eða sendir þær áfram og skilar HTTP-svörum.

Þróunarverkfæri vafra

(e. Browser developer tools eða DevTools) Verkfæri sem fylgja vafra og sýna meðal annars lifandi HTML-skipan, netbeiðnir, JavaScript-úttak og vafrageymslu.

DOM

(e. Document Object Model) Lifandi hlutalíkan skjalsins sem vafri býr til úr HTML og JavaScript getur lesið eða breytt.

Skema vefslóðar

(e. URL scheme) Fyrsti hluti vefslóðar sem segir hvaða samskiptamáta á að nota, til dæmis http eða https.

Hýsir

(e. Host) Tölva eða þjónusta sem auðkennd er með léni eða IP-tölu og tekur þátt í netsamskiptum.

Fyrirspurnarstrengur

(e. Query string) Sá hluti vefslóðarinnar sem fylgir í kjölfar ? og ber oft með sér nafn–gildi-pör til vefþjónsins.

Brot vefslóðar

(e. URL fragment) Sá hluti vefslóðar sem kemur á eftir #. Vafri notar hann innan síðu eða biðlaraforrits og sendir hann venjulega ekki með HTTP-beiðninni.

HTTP-aðferð

(e. HTTP method) Orð í HTTP-beiðni, til dæmis GET, POST eða PUT, sem lýsir hvers konar aðgerð biðlarinn biður um.

HTTP-stöðukóði

(e. HTTP status code) Þriggja stafa tala í HTTP-svari sem lýsir niðurstöðu beiðni, til dæmis 200, 404 eða 500.

Innihaldstegund

(e. Content type eða media type) Lýsing á gagnasniði líkama í HTTP-beiðni eða svari, oft gefin í Content-Type-haus, til dæmis application/json.

Prósentukóðun

(e. Percent-encoding eða URL encoding) Framsetning bæta með prósentumerki og tveimur sextándatölustöfum, til dæmis %20 fyrir bil í vefslóð.

JSON

(e. JavaScript Object Notation) Textagagnasnið sem notar meðal annars hluti, lista, strengi, tölur, sanngildi og null til að skiptast á skipulögðum gögnum.

Framsending

(e. Redirect) HTTP-svar sem vísar biðlara á aðra slóð, venjulega með 3xx-stöðukóða og Location-haus.

Skyndiminni

(e. Cache) Tímabundin geymsla á svari eða öðrum gögnum svo hægt sé að endurnýta þau án þess að sækja eða reikna þau aftur.

Ástandslaus samskipti

(e. Stateless communication) Samskipti þar sem hver beiðni er sjálfstæð og samskiptareglan man ekki fyrri beiðnir nema sérstök gögn tengi þær saman.

HTML

(e. HyperText Markup Language) Ívafsmál sem lýsir uppbyggingu og innihaldi vefsíðu með einindum eins og fyrirsögnum, tenglum, eyðublöðum og hnöppum.

CSS

(e. Cascading Style Sheets) Stílamál sem lýsir útliti HTML-einda, meðal annars litum, letri, stærðum og staðsetningu.

JavaScript

(e. JavaScript) Forritunarmál sem vafrar nota meðal annars til að bregðast við atburðum, breyta DOM, geyma gögn og senda netbeiðnir.

Atburður í vafra

(e. Browser event) Tilkynning um að eitthvað hafi gerst í vafra, til dæmis smellur, innsláttur, eyðublaðssending eða lok hleðslu.

fetch()

(e. Fetch API) Vafraforritaskil sem JavaScript notar til að senda HTTP-beiðnir og vinna ósamstillt úr svörum.

Forritaskil

(e. Application Programming Interface, API) Skilgreind leið fyrir forrit eða forritshluta til að biðja um gögn eða aðgerðir frá öðrum hugbúnaði.

Ósamstillt keyrsla

(e. Asynchronous execution) Keyrsla þar sem forrit getur haldið áfram að sinna annarri vinnu meðan beðið er eftir aðgerð eins og netbeiðni.

Uppruni vefs

(e. Web origin) Samsetning skema, hýsis og tengis sem vafri notar til að afmarka hvaða vefefni telst koma frá sama stað.

Vafrageymsla

(e. Web storage) Geymsla sem vafri veitir vefkóða, einkum localStorage og sessionStorage, fyrir nafn–gildi-pör innan tiltekins uppruna.

Auðkenning

(e. Authentication) Sú aðgerð að staðfesta með óyggjandi hætti hver eða hvað (t.d. notandi eða tæki) stendur að baki gögnum, beiðni eða skilaboðum. Það að staðfesta hver notandi, tæki eða þjónusta er áður en kerfi tengir beiðni við viðkomandi auðkenni.

Lykilorðakössun

(e. Password hashing) Notkun salts og sérhæfðs einátta falls til að búa til gildi sem þjónn getur síðar notað til að sannreyna aðgangsorð án þess að geyma aðgangsorðið sjálft.

Notandaupptalning

(e. User enumeration) Greining á mun í svörum eða hegðun þjónustu til að álykta hvort tiltekið notandanafn, netfang eða annað auðkenni sé skráð.

Hraðatakmörkun

(e. Rate limiting) Takmörkun á því hversu margar beiðnir eða aðgerðir aðili má framkvæma á tilteknu tímabili.

Endurheimtartákn

(e. Password reset token eða account recovery token) Tímabundið gildi sem þjónusta notar til að tengja endurheimtarferli við reikning og heimila næsta skref þess.

Fjölþátta auðkenning

(e. Multi-factor authentication, MFA) Auðkenning sem krefst sönnunar úr að minnsta kosti tveimur ólíkum þáttaflokkum, til dæmis þekkingar og vörslu tækis.

OAuth

(e. OAuth) Staðlarammi sem gerir notanda kleift að veita biðlara afmarkaðan aðgang að þjónustu án þess að afhenda biðlaranum aðgangsorð sitt hjá þjónustunni.

OpenID Connect

(e. OpenID Connect, OIDC) Auðkennislag ofan á OAuth 2.0 sem gerir biðlara kleift að fá staðfestar upplýsingar um auðkenndan notanda.

Auðkennisveita

(e. Identity provider, IdP) Þjónusta sem auðkennir notanda og gefur öðrum kerfum staðfest auðkennisgögn eða tákn samkvæmt tilteknu flæði.

Aðgangstákn

(e. Access token) Tákn sem biðlari leggur fram við þjónustu til að sýna að tiltekinn aðgangur hafi verið veittur.

Lotuauðkenni

(e. Session identifier eða session ID) Gildi sem biðlari sendir til að tengja HTTP-beiðni við tiltekna veflotu, oft í köku.

Lotufesting

(e. Session fixation) Veikleiki þar sem lotuauðkenni sem árásaraðili getur valið eða þekkir fyrir innskráningu heldur gildi eftir að notandi auðkennist.

Lotusnúningur

(e. Session rotation) Það að skipta lotuauðkenni út fyrir nýtt gildi, til dæmis þegar auðkenningarstaða lotu breytist við innskráningu.

Base64URL

(e. Base64url encoding) Afbrigði af Base64 sem hentar í vefslóðir og tákn með því að nota - og _ í stað + og / og sleppa oft =-fyllingu.

Krafa í JWT

(e. JWT claim) Nafngreind fullyrðing í nytjahlassi JWT, til dæmis um notanda, útgefanda, viðtakanda eða gildistíma.

Handhafatákn

(e. Bearer token) Tákn sem veitir þann aðgang sem því fylgir hverjum þeim sem getur lagt það fram, án viðbótarsönnunar á sérstökum lykli í sömu beiðni.

BOLA

(e. Broken Object Level Authorization) Aðgangsstýringarveikleiki í forritaskilum þar sem þjónn athugar ekki rétt hvort núverandi notandi megi nálgast hlut sem auðkenni í beiðni vísar á.

Lárétt réttindaaukning

(e. Horizontal privilege escalation) Óheimilaður aðgangur frá einum notanda að gögnum eða aðgerðum annars notanda með sambærileg réttindi.

Lóðrétt réttindaaukning

(e. Vertical privilege escalation) Óheimilaður aðgangur að aðgerðum eða gögnum sem tilheyra öflugra hlutverki, til dæmis stjórnanda.

Fjölleigukerfi

(e. Multi-tenant system) Kerfi þar sem mörg aðskilin lið, fyrirtæki eða aðrir leigjendur nota sama forrit en eiga að hafa aðskilin gögn og réttindi.

Eignarhald gagna

(e. Data ownership) Tengsl sem segja hvaða notandi, lið eða leigjandi á tiltekinn gagnahlut og á að geta stjórnað aðgangi að honum.

Gagnagrunnur

(e. Database) Skipulagt safn gagna sem gagnagrunnskerfi geymir, sækir og breytir samkvæmt fyrirspurnum.

SQL

(e. Structured Query Language) Fyrirspurnarmál fyrir venslagagnagrunna sem gerir notanda meðal annars kleift að velja, sía, setja inn og breyta gögnum í töflum.

Stikuð fyrirspurn

(e. Parameterized query eða prepared statement) Gagnagrunnsfyrirspurn þar sem SQL-setningafræði og inntaksgildi eru send aðskilin svo gildið sé túlkað sem gögn.

Villumiðuð SQL-innskot

(e. Error-based SQL injection) SQL-innskot þar sem gagnagrunnsvillur veita upplýsingar um fyrirspurnina, skemað eða gögn.

Sameiningarmiðuð SQL-innskot

(e. UNION-based SQL injection) SQL-innskot sem notar UNION til að bæta röðum úr annarri SELECT-fyrirspurn við niðurstöður sem forritið birtir.

Blind SQL-innskot

(e. Blind SQL injection) SQL-innskot þar sem gögn birtast ekki beint en hægt er að álykta um þau út frá mun á svörum, stöðukóðum eða tíma.

Hlutatengdur vörpunarrammi

(e. Object-relational mapper eða object-relational mapping, ORM) Bókasafn eða aðferð sem tengir forritshluti við töflur og raðir í venslagagnagrunni.

Viðfangalisti

(e. Argument vector eða argument list) Röðuð gildi sem stýrikerfi afhendir forriti við ræsingu, þar sem hvert viðfang er aðskilið án þess að skel þurfi að túlka einn sameiginlegan streng.

Skeljatákn

(e. Shell metacharacter) Tákn sem skel túlkar með sérstakri merkingu, til dæmis sem aðskiljara, pípu, tilvitnun eða endurvísun.

Viðfangainnskot

(e. Argument injection) Veikleiki þar sem notandastýrt gildi verður óvænt valkostur eða viðfang fyrir keyrt forrit án þess að ný skeljarskipun þurfi að myndast.

Blind skipanainnspýting

(e. Blind command injection) Skipanainnskot þar sem úttak keyrðu skipunarinnar birtist ekki beint og áhrif eru staðfest með annarri afmarkaðri mælingu, til dæmis tíma eða tilbúnu úttaksmerki.

Sniðmát

(e. Template) Texti með fastri uppbyggingu og sérstökum merkjum sem sniðmátsvél fyllir með gögnum eða túlkar sem segðir.

Sniðmátsvél

(e. Template engine) Túlkur sem sameinar sniðmát og samhengi til að búa til texta, til dæmis HTML-svar.

Sniðmátssamhengi

(e. Template context) Breytur, hlutir og föll sem sniðmátsvél gerir aðgengileg sniðmáti við túlkun.

Endurvarp inntaks

(e. Input reflection) Það að þjónusta setji notandastýrt gildi aftur í svar án þess að það sanni sjálfkrafa að gildið hafi verið túlkað sem kóði.

Sandkassi

(e. Sandbox) Einangrað keyrsluumhverfi sem takmarkar aðgang forrits eða túlkaðs kóða að skrám, ferlum, neti og öðrum kerfisauðlindum.

Algild slóð

(e. Absolute path) Skráarslóð sem byrjar við rót skráakerfis eða drifs og er ekki háð núverandi vinnumöppu.

Afstæð slóð

(e. Relative path) Skráarslóð sem er túlkuð út frá núverandi möppu eða annarri tilgreindri grunnmöppu.

Staðbundin skráarinnlimun

(e. Local file inclusion, LFI) Veikleiki þar sem notandastýrð slóð lætur forrit innlima staðbundna skrá, stundum með túlkun innihalds hennar.

Samræming slóða

(e. Path normalization) Umbreyting slóðar í einfaldara jafngilt form, meðal annars með því að vinna úr . og ...

Kanónísk slóð

(e. Canonical path) Endanleg, ótvíræð staðsetning skráar eftir að unnið hefur verið úr afstæðum hlutum og eftir atvikum tákntenglum.

Straumhjúpur

(e. Stream wrapper) Viðmót sem fær skráarföll til að vinna með sérstaka gagnastrauma eða umbreytingar í stað venjulegrar staðbundinnar skrár, til dæmis php://filter í PHP.

Margþætt formgögn

(e. Multipart form data) HTTP-líkamasnið sem skiptir eyðublaðsgögnum í afmarkaða hluta með eigin hausum og er meðal annars notað fyrir skráarupphleðslu.

Vefrót

(e. Web root eða document root) Mappa sem vefþjónn tengir við opinberar vefslóðir og þjónar efni úr beint eða samkvæmt stillingum.

Endurkóðun myndar

(e. Image re-encoding) Það að myndþáttari lesi mynd yfir í díla og skrifi síðan nýja myndskrá, oft með annarri þjöppun eða færri lýsigögnum.

Afleidd skráarvinnsla

(e. Derived file processing) Vinnsla sem þjónusta framkvæmir eftir upphleðslu, til dæmis smámyndagerð, OCR, lýsigagnalestur eða útdráttur safnskrár.

Innri þjónusta

(e. Internal service) Netþjónusta sem er aðeins ætluð öðrum hlutum sama kerfis, staðarnets, gáms eða klasa og er ekki birt beint ytri notendum.

Lykkjuvistfang

(e. Loopback address) Vistfang sem vísar aftur á sama netnafnrými eða tæki, til dæmis 127.0.0.1 eða ::1.

Skýjalýsigögn

(e. Cloud metadata) Upplýsingar sem skýjaumhverfi veitir vinnslueiningu um sjálfa sig og geta eftir stillingum meðal annars innihaldið tímabundin aðgangsgögn.

Blind SSRF

(e. Blind server-side request forgery) SSRF þar sem svar innri beiðninnar birtist ekki beint og þarf að staðfesta beiðnina með afmarkaðri hliðarverkun eða tilbúnum móttakara.

Slóðarþáttunarvilla

(e. URL parsing discrepancy) Misræmi þar sem tvö lög túlka sömu vefslóð á ólíkan hátt, til dæmis við val á hýsi eða tengi.

DNS-endurbinding

(e. DNS rebinding) Aðferð þar sem DNS-nafn skilar ólíkum IP-tölum milli athugunar og tengingar svo endanlegur áfangastaður verður annar en sá sem fyrra skref sannreyndi.

XML

(e. Extensible Markup Language) Textaívafsmál sem lýsir stigskiptum gögnum með stökum, eigindum og texta.

XML-stak

(e. XML element) Hluti XML-skjals sem afmarkast venjulega með opnunar- og lokunarmerki og getur innihaldið texta, eigindir og önnur stök.

XML-þáttari

(e. XML parser) Forrit eða bókasafn sem les XML-texta, athugar setningafræði hans og býr til gagnaskipan fyrir forrit.

DTD

(e. Document Type Definition) Skilgreining sem getur lýst uppbyggingu XML-skjals og skilgreint einindir, annaðhvort inni í skjalinu eða með ytri tilvísun.

XML-einind

(e. XML entity) Nafngreind tilvísun sem XML-þáttari getur skipt út fyrir skilgreint gildi eða, ef stillingar leyfa, efni frá ytri uppsprettu.

Röðgreining

(e. Serialization) Það að breyta gildi eða forritshlut í texta eða bæti sem hægt er að geyma eða senda og síðar afraðgreina.

Pickle

(e. Python pickle) Python-snið sem getur raðgreint margar tegundir Python-hluta og geymt leiðbeiningar um endursmíði þeirra.

Afraðgreiningarsökkull

(e. Deserialization sink) Staður þar sem forrit afhendir inntak afraðgreinanda sem getur endursmíðað gildi eða hluti.

Græjukeðja

(e. Gadget chain) Röð þegar tiltækra klasa, aðferða eða falla sem afraðgreining tengir saman svo óvænt hegðun verður við endursmíði hlutar.

Gagnaskema

(e. Data schema) Reglur sem lýsa hvaða reitir, gagnategundir og uppbygging eru leyfð í tilteknu gagnasniði.

Inntaksuppspretta XSS

(e. XSS source) Staður sem ótraust gildi kemur frá áður en það flæðir í gegnum vef eða JavaScript, til dæmis fyrirspurnarreitur, vafrageymsla eða skilaboð.

XSS-svelgur

(e. XSS sink) Aðgerð eða staður sem setur gildi í túlkanlegt HTML-, JavaScript- eða DOM-samhengi og getur þannig gert texta að virkum vefkóða.

Úttakssamhengi

(e. Output context) Setningafræðilegt samhengi þar sem gildi birtist, til dæmis HTML-texti, HTML-eigind, JavaScript-strengur eða vefslóð.

Endurvarpað XSS

(e. Reflected XSS) XSS þar sem gildi úr núverandi beiðni birtist í sama HTTP-svari og verður að virkum vefkóða.

Geymt XSS

(e. Stored XSS) XSS þar sem ótraust gildi er fyrst vistað og verður síðar að virkum vefkóða þegar það er birt.

DOM-byggt XSS

(e. DOM-based XSS) XSS þar sem JavaScript í vafranum flytur ótraust gildi í DOM-svelg án þess að hættulega framsetningin þurfi að vera í upphaflega HTTP-svarinu.

HTML-hreinsun

(e. HTML sanitization) Vinnsla sem leyfir afmarkað HTML en fjarlægir eða breytir einingum, eigindum og slóðum sem teljast virkar eða óleyfilegar.

Mutation XSS

(e. Mutation XSS, mXSS) XSS sem verður þegar þáttun eða endurþáttun vafrans umbreytir áður hreinsuðu eða óvirku HTML í virka DOM-skipan.

Ástandsbreytandi beiðni

(e. State-changing request) HTTP-beiðni sem breytir viðvarandi gögnum eða stöðu, til dæmis stillingu, pöntun eða reikningsupplýsingum.

Vefsvæði

(e. Site) Vafraafmörkun sem SameSite-kökureglur nota og byggist í grófum dráttum á skema og skráningarhæfu léni; hún er ekki alltaf sú sama og uppruni.

CSRF-tákn

(e. CSRF token) Ófyrirsjáanlegt gildi sem lögmætt vefstreymi setur í beiðni svo þjónn geti tengt hana við rétta lotu eða aðgerð.

CORS-forkönnun

(e. CORS preflight) OPTIONS-beiðni sem vafri sendir fyrir ákveðnar krossupprunabeiðnir til að spyrja þjón hvaða aðferðir og hausa hann leyfir.

Óbreytanleiki

(e. Invariant) Regla um ástand kerfis sem á alltaf að halda fyrir og eftir leyfilegar aðgerðir.

Endurspilun beiðni

(e. Request replay) Það að senda áður skráða eða sams konar beiðni aftur til að bera saman hegðun eða prófa hvort einnota aðgerð sé endurtekanleg.

Kapphlaup

(e. Race condition) Villa þar sem niðurstaða ræðst af tímasetningu eða innbyrðis röð samhliða aðgerða á sameiginlegu ástandi.

Athugun-notkun kapphlaup

(e. Time-of-check to time-of-use, TOCTOU) Kapphlaup þar sem ástand er athugað og síðar notað eða breytt, en önnur aðgerð getur breytt forsendunum á milli skrefanna.

Atómísk aðgerð

(e. Atomic operation) Aðgerð sem, frá sjónarhóli annarra samhliða aðgerða, birtist sem eitt óskipt skref án sýnilegs millistigs.

Gagnagrunnsfærsla

(e. Database transaction) Safn gagnagrunnsaðgerða sem mynda afmarkaða heild og eru annaðhvort staðfestar eða afturkallaðar samkvæmt færslureglum gagnagrunnsins.

HTML-eining

(e. HTML element) Hluti HTML-skjals sem afmarkast með merki og getur innihaldið texta, eigindir og aðrar HTML-einingar.

HTML-eigind

(e. HTML attribute) Nafngreint gildi í opnunarmerki HTML-einingar sem lýsir henni eða stýrir hegðun hennar, til dæmis href, name eða hidden.

HTML-eyðublað

(e. HTML form) HTML-eining sem safnar nefndum formstýringum og segir vafra á hvaða slóð og með hvaða aðferð eigi að senda gildi þeirra.

HTML-stafatilvísun

(e. HTML character reference) Textaframsetning HTML-tákns, til dæmis < fyrir <, sem gerir kleift að birta táknið án þess að það verði hluti merkjaskipanar.